भाष्कर मैनाली शर्मा, दार्जिलिङ
आनी छोइङ डोल्मा को जन्म सन् १९७१ जुन ४ तारिखमा नेपाल देशको राजधानी काठमाडौँमा भएको हो। उनी एक साध्वी तथा प्रसिद्ध गायिका हुन्। सानो उमेरदेखि नै उनले बौद्ध धर्मको मार्ग अपनाइन् र पछि संगीतको माध्यमबाट शान्ति र मानवताको सन्देश फैलाउन थालिन्। उनका गीतहरू प्रायः बौद्ध भजन र ध्यानसँग सम्बन्धित हुन्छन्, जसले मानिसहरूलाई आत्मिक शान्ति प्राप्त गर्न मद्दत गर्छ।आनी छोइङ डोल्माको परिवार साधारण र आर्थिक रूपमा कमजोर थियो। उनका बाबु आमाबीच सम्बन्ध राम्रो थिएन र घरको वातावरण प्रायः तनावपूर्ण रहन्थ्यो। उनका बाबु कडा स्वभावका थिए र कहिलेकाहीँ घरमा झगडा तथा हिंसात्मक व्यवहार पनि हुन्थ्यो, जसले बाल्यकालमै उनलाई मानसिक रूपमा धेरै असर पार्यो। उनकी आमाले भने धेरै दुःख सहेर परिवार सम्हाल्ने प्रयास गरेकी थिइन् । यस्तो कठिन पारिवारिक परिवेशका कारण उनी सानो उमेरमै शान्ति र सुरक्षित जीवनको खोजीमा बौद्ध विहारतर्फ आकर्षित भइन्। यही अनुभवहरूले उनको जीवन दृष्टिकोण र पछि अपनाएको आध्यात्मिक मार्गलाई गहिरो रूपमा प्रभावित गर्यो।आनी छोइङ डोल्म लाई बौद्ध धर्मतर्फ मुख्य रूपमा शान्ति र सुरक्षित जीवनको खोजीले आकर्षित गर्यो। उनको घरको वातावरण अशान्त र तनावपूर्ण थियो, जसका कारण उनले सानैदेखि मानसिक पीडा अनुभव गरिन्। यस्तो अवस्थामा बौद्ध विहारमा पाइने शान्त वातावरण, अनुशासित जीवनशैली र करुणा तथा अहिंसाको शिक्षा उनलाई निकै मन पर्यो। त्यहाँ उनले ध्यान गर्न, मनलाई स्थिर राख्न र दुःखलाई सहन सक्ने शक्ति पाउने आशा देखिन्। यही कारणले उनी बौद्ध धर्मतर्फ आकर्षित भइन् र अन्ततः साध्वीको जीवन रोजिन्। आनी छोइङ डोल्माले बौद्ध धर्मको गहिरो अध्ययन बौद्ध विहारमै बसेर गरिन्। उनले सानै उमेरदेखि भिक्षुणीको रूपमा दीक्षा लिएपछि दैनिक रूपमा प्रार्थना, ध्यान, मन्त्र उच्चारण र बौद्ध ग्रन्थहरूको अध्ययन गर्न थालिन्। उनले करुणा, अहिंसा, सहनशीलता र आत्मिक शान्ति जस्ता बौद्ध शिक्षाका मुख्य सिद्धान्तहरू राम्रोसँग सिकिन् र आफ्नो जीवनमा लागू गरिन्।उनको अध्ययन केवल सैद्धान्तिक मात्र रहेन, व्यवहारिक पनि थियो। उनले ध्यान साधना, अनुशासन र सेवा भावमार्फत बौद्ध धर्मलाई जीवनशैलीको रूपमा अपनाइन्। यही कारणले उनी केवल विद्यार्थी मात्र नभई बौद्ध दर्शनलाई व्यवहारमा उतार्ने साध्वीका रूपमा चिनिन्छिन्। साथै, उनले आफ्ना गीतहरू मार्फत पनि बौद्ध धर्मका सन्देशहरू विश्वभर फैलाउने काम गरिरहेकी छन्, जसले उनको अध्ययन र साधनालाई अझ प्रभावकारी बनाएको छ।आनी छोइङ डोल्माको शिक्षा दीक्षा बौद्ध विहारबाट सुरु भएको हो। उनले सानै उमेरमा काठमाडौँको नाघालस्थित आर्य तारा विद्यालयमा प्रवेश गरी भिक्षुणीको रूपमा जीवन सुरु गरिन्। त्यहाँ उनले बौद्ध धर्मका शिक्षा, प्रार्थना, ध्यान र अनुशासनबारे अध्ययन गरिन्। औपचारिक विद्यालय शिक्षासँगै उनले अंग्रेजी भाषा पनि सिकिन्, जसले पछि उनलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा संवाद गर्न सहयोग गर्यो।
उनको जीवनमा संगीत शिक्षा पनि अत्यन्त महत्वपूर्ण रह्यो। उनले आफ्नो गुरुबाट भजन र मन्त्र गाउने तरिका सिकिन् र पछि स्टिभ टिबेट्स नामक अमेरिकी संगीतकारसँग भेट भएपछि उनको संगीत यात्रा अझ विस्तार भयो। स्टिभ टिबेट्सले उनलाई अन्तर्राष्ट्रिय संगीत क्षेत्रमा ल्याउन सहयोग गरे, जसले गर्दा उनले विभिन्न देशहरूमा आफ्नो संगीत प्रस्तुत गर्ने अवसर पाइन्।
यसरी, आनी छोइङ डोल्माको शिक्षा केवल किताबमा सीमित रहेन, बरु आध्यात्मिक साधना, अनुशासन, भाषा सिकाइ र संगीत अभ्याससँग जोडिएको समग्र शिक्षाको रूपमा विकसित भयो, जसले उनको व्यक्तित्व निर्माणमा ठूलो भूमिका खेलेको छ।आनी छोइङ डोल्माको किशोर अवस्था बौद्ध विहारमै बित्यो। सानै उमेरमा भिक्षुणी बनेपछि उनले आफ्नो समय प्रार्थना, ध्यान, अध्ययन र अनुशासित जीवनमा बिताइन्। विहारको शान्त वातावरणले उनलाई मानसिक रूपमा बलियो बनायो र विगतका दुःखद अनुभवहरू बिस्तारै कम हुँदै गए। यही समयमा उनले संगीतप्रति रुचि देखाइन् र भजन तथा मन्त्र गाउन सिक्दै आफ्नो स्वरलाई निखार्न थालिन्।
उनी युवा अवस्थामा पुग्दा उनी एक कुशल गायिका र साध्वीका रूपमा चिनिन थालिन्। उनले आफ्नो संगीतमार्फत बौद्ध धर्मका सन्देशहरू फैलाउन सुरु गरिन्। पछि विदेशी संगीतकारहरूसँग भेट र सहकार्य भएपछि उनको प्रतिभा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा फैलियो। उनले विभिन्न देशहरूमा गएर कार्यक्रम गर्न थालिन् र आफ्नो जीवन अनुभवलाई सकारात्मक दिशामा रूपान्तरण गरिन्। यसरी, उनको किशोर र युवा अवस्था संघर्षबाट सुरु भएर आत्मविश्वास, साधना र सफलताको यात्रामा रूपान्तरित भयो।आनी छोइङ डोल्माले मुख्य रूपमा तिब्बती बौद्ध धर्म (वज्रयान परम्परा) को अनुसरण गर्छिन्। उनी काठमाडौँको नाघालस्थित ननरीमा बस्दै यसै परम्पराअनुसार भिक्षुणीको जीवन बिताउँदै आएकी हुन्।तिब्बती बौद्ध धर्ममा ध्यान, मन्त्र उच्चारण, करुणा र गुरु–शिष्य परम्परालाई धेरै महत्व दिइन्छ। उनले पनि यही शिक्षालाई आफ्नो जीवनमा अपनाएकी छन् र आफ्ना गीतहरू मार्फत करुणा, शान्ति र मानवताको सन्देश फैलाउने काम गरिरहेकी छन्।
आनी छोइङ डोल्मालाई गीत–संगीततर्फ मुख्य रूपमा आध्यात्मिक वातावरण र भित्रको भावना व्यक्त गर्ने चाहनाले आकर्षित गर्यो। बौद्ध विहारमा दैनिक रूपमा मन्त्र, भजन र प्रार्थना गाइन्थ्यो, जसले उनको मनमा संगीतप्रति गहिरो रुचि जागायो।उनको जीवनमा रहेका दुःख, पीडा र अनुभवहरूलाई शब्दभन्दा बढी सहज रूपमा संगीतमार्फत व्यक्त गर्न सकिने उनले महसुस गरिन्। संगीत गाउँदा उनको मन शान्त हुन्थ्यो र ध्यानमा अझ गहिरो रूपमा डुब्न मद्दत मिल्थ्यो। यही कारणले उनले गीत–संगीतलाई केवल कला मात्र नभई साधना र आत्मिक शान्ति प्राप्त गर्ने माध्यमका रूपमा लिन थालिन्। पछि यही रुचि र साधनाले उनलाई एक प्रसिद्ध गायिकाको रूपमा स्थापित गर्यो।
आनी छोइङ डोल्माको सांगीतिक यात्रा आध्यात्मिक साधना र भित्री अनुभूतिको गहिरो आधारबाट सुरु भएको हो। बौद्ध विहारमा बस्दा उनले दैनिक रूपमा मन्त्र, प्रार्थना र भजन गाउने अभ्यास गरिन्। यही अभ्यासले उनको स्वरलाई क्रमशः परिपक्व बनायो र संगीतप्रति उनको रुचि गहिरिँदै गयो। संगीत उनको लागि केवल मनोरञ्जन नभई ध्यान र आत्मिक शान्ति प्राप्त गर्ने माध्यम बन्यो।
उनको जीवनमा महत्वपूर्ण मोड तब आयो जब उनको भेट स्टिभ टिबेट्स सँग भयो। स्टिभ टिबेट्सले उनको स्वरको मौलिकता र आध्यात्मिक गहिराइलाई पहिचान गरे र उनलाई अन्तर्राष्ट्रिय संगीत क्षेत्रमा ल्याउने अवसर प्रदान गरे। यसपछि उनले विभिन्न एल्बमहरूमा आफ्नो स्वर दिएका छन्, जसमा बौद्ध मन्त्र, भजन र ध्यानसँग सम्बन्धित गीतहरू समावेश छन्। उनका गीतहरूमा शान्त, मधुर र ध्यानमय भाव पाइन्छ, जसले सुन्ने मानिसलाई आत्मिक सन्तुलन र शान्ति अनुभव गराउँछ।
उनले नेपाल मात्र नभई अमेरिका, युरोप र एशियाका विभिन्न देशहरूमा पनि आफ्नो सांगीतिक प्रस्तुति दिएकी छन्। उनका कार्यक्रमहरू केवल संगीत कार्यक्रम नभई ध्यान र आध्यात्मिक अनुभवसँग जोडिएका हुन्छन्। उनले संगीतलाई विश्वभर शान्ति, करुणा र मानवताको सन्देश फैलाउने माध्यमका रूपमा प्रयोग गरेकी छन्।
उनको सांगीतिक यात्रामा परोपकारको पक्ष पनि महत्वपूर्ण छ। उनले आफ्नो संगीतबाट प्राप्त आम्दानीलाई सामाजिक सेवामा प्रयोग गर्दै शिक्षा र महिला सशक्तिकरणका क्षेत्रमा सहयोग पुर्याएकी छन्। विशेष गरी, उनले ननहरूको शिक्षा र सशक्तिकरणका लागि काम गरेकी छन्।यसरी, आनी छोइङ डोल्माको सांगीतिक यात्रा साधारण सुरुवातबाट अन्तर्राष्ट्रिय स्तरसम्म पुगेको एक प्रेरणादायी यात्रा हो, जसमा आध्यात्मिकता, साधना, अनुशासन र मानव सेवाको सुन्दर समन्वय देखिन्छ।आनी छोइङ डोल्मा ले गाएका गीतहरू मुख्य रूपमा आध्यात्मिक, शान्तिपूर्ण र ध्यानसँग सम्बन्धित छन्। उनका गीतहरू सामान्य मनोरञ्जनका लागि मात्र नभई मनलाई शान्त बनाउने, ध्यानमा सहयोग गर्ने र करुणा तथा मानवताको भावना जगाउने उद्देश्यले गाइएका हुन्छन्। उनले विशेष गरी बौद्ध मन्त्र, स्तोत्र र भजनहरूलाई मधुर स्वरमा प्रस्तुत गरेकी छन्, जसले सुन्ने व्यक्तिलाई गहिरो आत्मिक अनुभूति गराउँछ।
उनका गीतहरूमा प्रायः “ओम् मणि पद्मे हुँ” जस्ता प्रसिद्ध मन्त्रहरूको संगीतात्मक प्रस्तुति पाइन्छ। यस्ता गीतहरूमा शब्दभन्दा बढी भावना र ध्यानको महत्व हुन्छ। उनले नेपाली, तिब्बती तथा संस्कृत भाषामा पनि गीतहरू गाएकी छन्, जसले उनको संगीतलाई अझ व्यापक बनाएको छ।
उनले आफ्नो सांगीतिक यात्रामा धेरै एल्बमहरू सार्वजनिक गरेकी छन्। ती एल्बमहरूमा ध्यान संगीत, बौद्ध प्रार्थना र शान्तिपूर्ण धुनहरू समावेश छन्। उनका केही चर्चित एल्बमहरूमा मन्त्र र ध्यान केन्द्रित गीतहरू प्रमुख रूपमा रहेका छन्, जसले अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा पनि लोकप्रियता पाएका छन्। उनका गीतहरू विश्वभरका मानिसहरूले ध्यान, योग र मानसिक शान्तिका लागि सुन्ने गरेका छन्।उनको गायन शैली सरल, मधुर र भावनात्मक छ। उनले उच्च स्वरमा होइन, शान्त र स्थिर तरिकाले गीत गाउने गर्छिन्, जसले मानिसलाई भित्री रूपमा शान्त बनाउँछ। संगीतमार्फत उनले प्रेम, करुणा, सहनशीलता र मानवताको सन्देश फैलाउने काम गरेकी छन्।
यसरी, आनी छोइङ डोल्माले गाएका गीतहरू केवल संगीत नभई आध्यात्मिक साधना, ध्यान र मानव कल्याणसँग जोडिएको महत्वपूर्ण माध्यमका रूपमा स्थापित भएका छन्।आनी छोइङ डोल्माले धेरै आध्यात्मिक, ध्यान र भजनसम्बन्धी गीतहरू गाएकी छन्। उनका गीतहरू मध्ये केही प्रमुख र धेरै सुन्ने गरिएका गीतहरू यस प्रकार छन्—उनले गाएको “ओम् मणि पद्मे हुँ” सबैभन्दा प्रसिद्ध मन्त्र–गीत हो, जसले विश्वभरका श्रोतालाई आकर्षित गरेको छ। त्यसैगरी “नमो रत्न त्रयाय” पनि एक महत्वपूर्ण बौद्ध मन्त्रमा आधारित गीत हो। “फगवा छेनरेजिग” (Chenrezig mantra) र “तारा मन्त्र” (Om Tare Tuttare Ture Soha) जस्ता गीतहरू पनि उनका चर्चित प्रस्तुति हुन्, जसले ध्यान र साधनामा प्रयोग गरिन्छ।आनी छोइङ डोल्माले मुख्य रूपमा बौद्ध मन्त्र र भजन गाए पनि उनले केही नेपाली गीतहरू पनि गाएकी छन्, जुन भावनात्मक र अर्थपूर्ण छन्। उनका नेपाली गीतहरूमा आध्यात्मिकता, जीवनको अर्थ, करुणा र शान्तिको सन्देश पाइन्छ।
उनले गाएका नेपाली गीतहरूमा “फूलको आँखामा फूलै संसार”, “फर्केर हेर्दा”, “जीवनको के भरोसा”, र “मायाको संसार” जस्ता गीतहरू उल्लेखनीय छन्। यी गीतहरूमा सरल शब्द, गहिरो भावना र शान्त संगीतको प्रयोग गरिएको हुन्छ।उनको नेपाली गीत गाउने शैली पनि अरू जस्तै शान्त, मधुर र भावपूर्ण हुन्छ। उनले गीतमार्फत जीवनका गहिरा सत्यहरू प्रस्तुत गर्ने प्रयास गरेकी छन्, जसले श्रोतालाई सोच्न र महसुस गर्न प्रेरित गर्छ। यसरी, उनका नेपाली गीतहरू पनि आध्यात्मिक र भावनात्मक दुवै रूपमा महत्वपूर्ण मानिन्छन्।
फूलको आँखामा फूलै संसार गीत आनी छोइङ डोल्मा द्वारा गाइएको एक अत्यन्त लोकप्रिय र भावनात्मक नेपाली गीत हो। यस गीतका शब्दहरू सरल भए पनि यसको अर्थ निकै गहिरो छ। गीतमा मानिसको दृष्टिकोण अनुसार संसार फरक–फरक देखिन्छ भन्ने सन्देश दिइएको छ। जसरी फूलको आँखाले संसारलाई फूलकै रूपमा देख्छ, त्यस्तै मानिसको सोच, भावना र मनस्थिति अनुसार उसले संसारलाई बुझ्ने गर्छ भन्ने दार्शनिक विचार यस गीतमा व्यक्त गरिएको छ।
यस गीतको संगीत शान्त, मधुर र ध्यानमय शैलीमा प्रस्तुत गरिएको छ, जसले श्रोतालाई भित्री रूपमा स्पर्श गर्छ। आनी छोइङ डोल्माको कोमल र भावपूर्ण स्वरले गीतलाई अझ प्रभावकारी बनाएको छ। गीत सुन्दा मनमा शान्ति, सन्तुलन र सकारात्मक सोचको विकास हुन्छ। यही कारणले यो गीत केवल मनोरञ्जनका लागि नभई जीवन बुझ्ने एउटा माध्यम जस्तै बनेको छ।
नेपाली गीत–संगीतमा यस गीतले विशेष प्रभाव पारेको छ। यो गीतले देखायो कि सरल शब्द र गहिरो सन्देश भएको गीत पनि अत्यन्त लोकप्रिय हुन सक्छ। यसले आध्यात्मिक र दार्शनिक भाव भएका गीतहरूलाई पनि मुख्य धारामा ल्याउन सहयोग गर्यो। धेरै श्रोता र स्रष्टाहरूले यस गीतबाट प्रेरणा लिएर अर्थपूर्ण र सन्देशमूलक गीत सिर्जना गर्न थाले।
यसरी, “फूलको आँखामा फूलै संसार” गीत नेपाली संगीत क्षेत्रमा केवल एक सफल गीत मात्र नभई सोच परिवर्तन गराउने र संगीतलाई नयाँ दिशा दिने महत्वपूर्ण गीतको रूपमा चिनिन्छ।
आनी छोइङ डोल्माका धार्मिक विचारहरू बौद्ध धर्मका मूल सिद्धान्तहरूमा आधारित छन्। उनले करुणा (दया), माया, सहनशीलता र अहिंसालाई जीवनको केन्द्रमा राखेकी छन्। उनका अनुसार मानिसले अरूलाई दुःख नदिई, सहयोग गर्दै र प्रेमपूर्वक व्यवहार गर्दै जीवन बिताउनुपर्छ।
उनले ध्यान र आत्मचिन्तनलाई अत्यन्त महत्वपूर्ण मान्छिन्। उनका विचारमा बाहिरी सुखभन्दा भित्री शान्ति ठूलो कुरा हो, र त्यो शान्ति ध्यान र सकारात्मक सोचबाट प्राप्त गर्न सकिन्छ। उनी भन्छिन् कि मानिसले आफ्नो मनलाई नियन्त्रण गर्न सिक्नुपर्छ, किनकि सबै दुःख र खुशीको मूल मनमै हुन्छ।उनले धर्मलाई केवल पूजा वा परम्परामा सीमित नराखी व्यवहारमा उतार्नुपर्ने कुरा जोड दिन्छिन्। उनका अनुसार साँचो धर्म भनेको अरूलाई सहयोग गर्नु, सहानुभूति देखाउनु र मानवताको सेवा गर्नु हो।त्यसैगरी, उनले महिलाको सशक्तिकरण र शिक्षालाई पनि धार्मिक कर्तव्य जस्तै मान्छिन्। उनले बौद्ध भिक्षुणीहरूको शिक्षा र अवसर बढाउन पहल गरेकी छन्। यसरी उनका धार्मिक विचारहरू केवल आध्यात्मिक मात्र नभई सामाजिक र मानवीय मूल्यहरूसँग पनि गहिरो रूपमा जोडिएका छन्।
आनी छोइङ डोल्माका बौद्ध धर्मसम्बन्धी विचारहरू गहिरो, व्यवहारिक र मानव केन्द्रित छन्। उनले बौद्ध धर्मलाई केवल पूजा, परम्परा वा बाहिरी कर्मकाण्डमा सीमित राख्दिनन्, बरु यसलाई दैनिक जीवनमा लागू गर्नुपर्ने जीवनशैलीका रूपमा बुझ्छिन्। उनका अनुसार साँचो धर्म भनेको मानिसको व्यवहारमा देखिनुपर्छ—अरूलाई सम्मान गर्ने, दुःखमा साथ दिने र सबैप्रति करुणा राख्ने नै वास्तविक साधना हो।
उनका विचारमा करुणा (दया) बौद्ध धर्मको मूल आधार हो। उनले सधैं सबै जीवप्रति माया र सहानुभूति राख्नुपर्ने कुरा जोड दिन्छिन्। उनी भन्छिन् कि मानिसले आफ्नो स्वार्थ मात्र होइन, अरूको भलाइ पनि सोच्न सिक्नुपर्छ। यसले समाजमा शान्ति र सद्भाव बढाउँछ।
उनले ध्यान (मेडिटेशन) लाई जीवनको अत्यन्त महत्वपूर्ण अभ्यास मान्छिन्। उनका अनुसार ध्यानले मनलाई स्थिर बनाउँछ, नकारात्मक सोच हटाउँछ र भित्री शान्ति दिन्छ। उनले सिकाउँछिन् कि बाहिरी समस्या सधैं रहिरहन्छन्, तर यदि मन शान्त छ भने मानिसले ती समस्यालाई सजिलै सामना गर्न सक्छ।
उनका विचारमा दुःख जीवनको एक स्वाभाविक भाग हो। बौद्ध धर्मले सिकाएको जस्तै, उनले दुःखको कारण बुझेर त्यसलाई पार गर्न सकिन्छ भन्ने विश्वास राख्छिन्। उनले लोभ, क्रोध र मोहलाई दुःखको मुख्य कारण मान्छिन् र यी भावनालाई नियन्त्रण गर्नुपर्ने बताउँछिन्।
त्यसैगरी, उनले सरल जीवन र सन्तुष्टिलाई महत्वपूर्ण मान्छिन्। धेरै चाहना र अपेक्षाले मानिसलाई असन्तुष्ट बनाउँछ भन्ने उनको धारणा छ। त्यसैले, कममा खुसी रहनु र वर्तमान क्षणलाई स्वीकार गर्नु नै साँचो खुशी हो भन्छिन्।
उनले गुरु–शिष्य परम्परालाई पनि सम्मान गर्छिन्। उनका अनुसार सही मार्गदर्शन पाउन गुरुको भूमिका महत्वपूर्ण हुन्छ। साथै, उनले धर्मलाई विभाजन गर्ने होइन, जोड्ने शक्ति मान्छिन्। उनी सबै धर्मप्रति सम्मान राख्नुपर्ने र मानवता सबैभन्दा ठूलो धर्म हो भन्ने सन्देश दिन्छिन्।
उनका बौद्ध विचारहरूमा महिला सशक्तिकरण पनि जोडिएको छ। उनले भिक्षुणीहरूको शिक्षा र अधिकारका लागि आवाज उठाएकी छन्। उनका अनुसार धर्मले महिला र पुरुषबीच भेदभाव गर्नु हुँदैन, सबैलाई समान अवसर मिल्नुपर्छ।
यसरी, आनी छोइङ डोल्माका बौद्ध धर्मसम्बन्धी विचारहरू केवल आध्यात्मिक शिक्षामा सीमित नभई व्यवहारिक जीवन, समाज सुधार, मानवता र समानतासँग गहिरो रूपमा जोडिएका छन्, जसले मानिसलाई राम्रो जीवन जिउन प्रेरणा दिन्छ।
आनी छोइङ डोल्माका विचार अनुसार धर्महरूबीच द्वेष होइन, समझदारी र सम्मान हुनुपर्छ। उनले बौद्ध धर्म अनुसरण गरे पनि अन्य धर्मप्रति उनको दृष्टिकोण निकै सकारात्मक र उदार छ। उनका अनुसार सबै धर्महरूको मूल सन्देश एउटै हुन्छ—मानवता, प्रेम, करुणा र शान्ति।
उनले कुनै पनि धर्मलाई सानो–ठूलो भनेर विभाजन गर्न नहुने बताउँछिन्। उनका विचारमा मानिसले आफ्नो धर्म मान्न पाउनु अधिकार हो, तर अरूको धर्मलाई पनि बराबर सम्मान गर्नुपर्छ। यसले समाजमा सद्भाव र सहअस्तित्व कायम गर्छ।उनले धार्मिक सहिष्णुतालाई धेरै महत्व दिन्छिन्। उनका अनुसार धर्म मानिसलाई जोड्ने माध्यम हुनुपर्छ, टुक्र्याउने होइन। त्यसैले उनले विभिन्न धर्मका मानिसहरूसँग मिलेर काम गर्ने, एकअर्काको संस्कृति बुझ्ने र सहकार्य गर्ने सन्देश दिन्छिन्।यसरी, बौद्ध धर्म बाहेक पनि उनका विचारहरू सबै धर्मप्रति सम्मान, सहिष्णुता र मानवताको भावनामा आधारित छन्, जसले समाजमा शान्ति र एकता कायम गर्न मद्दत गर्छ।
आनी छोइङ डोल्माले धर्म र संगीत बाहेक समाजमा धेरै महत्वपूर्ण र प्रेरणादायी कामहरू गरेकी छन्। उनले विशेष गरी महिला सशक्तिकरण, शिक्षा र सामाजिक सेवाका क्षेत्रमा योगदान दिएकी छन्।
उनले “आनी छोइङ डोल्मा फाउन्डेशन” स्थापना गरेर गरिब तथा असहाय बालबालिकाहरूको शिक्षा र स्वास्थ्यका लागि सहयोग गरिरहेकी छन्। यस संस्थामार्फत धेरै बालबालिकाहरूले पढ्न, बस्न र राम्रो जीवन पाउन अवसर पाएका छन्।
त्यसैगरी, उनले बौद्ध भिक्षुणीहरूको अवस्था सुधार गर्न ठूलो भूमिका खेलेकी छन्। पहिले भिक्षुणीहरूलाई शिक्षा र अवसर कम दिइन्थ्यो, तर उनले उनीहरूको लागि विद्यालय, तालिम र आत्मनिर्भर बन्ने अवसर सिर्जना गरिन्। यसले महिलाहरूलाई सशक्त बनाउने काम गरेको छ।उनले सामाजिक सेवामा मात्र होइन, मानवतामा आधारित कामहरूमा पनि जोड दिएकी छन्। उनले प्राकृतिक विपत्ति वा कठिन अवस्थामा परेका मानिसहरूलाई सहयोग गर्ने, शिक्षा र स्वास्थ्य क्षेत्रमा लगानी गर्ने जस्ता कामहरू गर्दै आएकी छन्।
यसरी, आनी छोइङ डोल्माले समाजमा शिक्षा, महिला सशक्तिकरण र मानव सेवाका क्षेत्रमा महत्वपूर्ण योगदान दिएकी छन्, जसले उनलाई केवल धार्मिक वा सांगीतिक व्यक्तित्व मात्र नभई एक सफल समाजसेवीका रूपमा पनि चिनाएको छ।
Singing for Freedom अर्थात् “फूलको आँखामा” आनी छोइङ डोल्मा को आत्मकथात्मक जीवनी पुस्तक हो, जुन सन् २००८ मा प्रकाशित भएको हो। यो पुस्तक संसारका विभिन्न भाषाहरूमा अनुवाद भई अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा पनि निकै लोकप्रिय बनेको छ। यस पुस्तकमा उनले आफ्नो जीवनका सबै पक्षहरू अत्यन्त सरल र भावनात्मक ढंगले प्रस्तुत गरेकी छन्। बाल्यकालको दुःख, घरको अशान्त वातावरण, मानसिक पीडा र त्यहाँबाट मुक्ति पाउन बौद्ध विहार प्रवेश गरेको अनुभव उनले स्पष्ट रूपमा लेखेकी छन्। सानै उमेरमा भोगेका संघर्ष, डर, पीडा र आशाका क्षणहरूलाई उनले लुकाएर होइन, खुलेर व्यक्त गरेकी छन्, जसले पाठकलाई वास्तविक जीवनको अनुभवसँग जोड्छ।पुस्तकमा उनको बौद्ध साधना, ध्यान अभ्यास, गुरुको मार्गदर्शन र भिक्षुणी जीवनको विकासक्रम पनि विस्तृत रूपमा समेटिएको छ। साथै, उनले कसरी संगीतमार्फत आफ्नो जीवन परिवर्तन गरिन्, कसरी अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा चिनिन पुगिन् र कसरी आफ्नो कमाइलाई समाज सेवामा प्रयोग गरिन् भन्ने कुरा पनि स्पष्ट रूपमा वर्णन गरिएको छ। यस पुस्तकको मुख्य सन्देश दुःखबाट मुक्तिको यात्रा हो। उनले देखाउन खोजेकी छन् कि मानिसले जति ठूलो पीडा भोगे पनि सही मार्ग, आत्मविश्वास र साधनाबाट आफ्नो जीवन परिवर्तन गर्न सक्छ। उनका विचारमा आत्मिक शान्ति बाहिर होइन, भित्र खोज्नुपर्छ, करुणा र सेवा नै साँचो धर्म हो, र महिला पनि अवसर पाएमा ठूलो परिवर्तन गर्न सक्षम हुन्छन्।यो पुस्तकको सबैभन्दा ठूलो विशेषता यसको यथार्थता र सत्यता हो। उनले आफ्नो जीवनका कठिन पक्षहरू लुकाएकी छैनन्, जसले यसलाई अझ प्रभावकारी बनाएको छ। यो केवल जीवनी मात्र नभई संघर्षबाट सफलतासम्मको प्रेरणादायी यात्रा हो, जसमा एउटा पीडित बालिकाबाट अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको व्यक्तित्व बन्ने प्रक्रिया स्पष्ट देखिन्छ। पुस्तकमा आध्यात्मिक गहिराइ पनि पाइन्छ, जहाँ ध्यान, करुणा र सहनशीलता जस्ता मूल्यहरू व्यवहारिक जीवनसँग जोडिएका छन्। साथै, यसले महिला सशक्तिकरणको सशक्त सन्देश पनि दिन्छ, जहाँ शिक्षा र अवसरको महत्व स्पष्ट रूपमा देखाइएको छ।भाषाको दृष्टिले पनि यो पुस्तक अत्यन्त सरल, स्पष्ट र भावनात्मक छ, जसले गर्दा कुनै पनि पाठकले सजिलै बुझ्न सक्छ। नेपाली समाज र साहित्यमा पनि यस पुस्तकले महत्वपूर्ण प्रभाव पारेको छ। यसले धेरै मानिसहरूलाई प्रेरणा दिएको छ, आध्यात्मिक जीवनप्रति रुचि बढाएको छ र दुःखमा रहेका मानिसहरूलाई आशा दिएको छ। समग्रमा, “फूलको आँखामा” केवल एउटा जीवनी पुस्तक मात्र नभई जीवन बदल्ने प्रेरणादायी कृति हो, जसले देखाउँछ कि कठिन परिस्थितिमा पनि मानिसले आफ्नो जीवनलाई अर्थपूर्ण र सफल बनाउन सक्छ।
आनी छोइङ डोल्मा हालका वर्षहरूमा पनि निकै सक्रिय रूपमा विभिन्न क्षेत्रहरूमा काम गरिरहेकी छन्। उनी अहिले पनि संगीत, समाजसेवा र आध्यात्मिक शिक्षासँग जोडिएको जीवन बिताइरहेकी छन्।
हाल उनी विश्वका विभिन्न देशहरूमा गएर संगीत कार्यक्रम गर्ने काम गरिरहेकी छन्। उनले बौद्ध मन्त्र, भजन र ध्यान संगीत प्रस्तुत गर्दै अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा शान्ति र करुणाको सन्देश फैलाइरहेकी छन्। २०२५ सालतिर उनले एशियाका विभिन्न देशहरूमा कन्सर्टहरू गरिन् र अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चहरूमा आफ्नो प्रस्तुति दिइरहेकी देखिन्छिन्। त्यसैगरी, उनी सामाजिक सेवामा अझै सक्रिय छिन्। उनले स्थापना गरेका संस्थामार्फत गरिब बालबालिका, भिक्षुणीहरूको शिक्षा, स्वास्थ्य सेवा र महिला सशक्तिकरणका कामहरू निरन्तर अगाडि बढाइरहेकी छन्। उनका यी कामहरूलाई समर्थन गर्न उनी संगीत कार्यक्रमहरू पनि गरिरहन्छिन्।
उनी विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय कार्यक्रम, सम्मेलन र नेतृत्वसम्बन्धी कार्यक्रममा पनि सहभागी हुन्छिन्, जहाँ उनले आध्यात्मिकता, करुणा र मानवताको बारेमा आफ्नो विचार राख्छिन्।यसरी, हाल आनी छोइङ डोल्मा केवल गायिका मात्र नभई एक सक्रिय समाजसेवी, आध्यात्मिक मार्गदर्शक र अन्तर्राष्ट्रिय व्यक्तित्वका रूपमा निरन्तर काम गरिरहेकी छन्।
आनी छोइङ डोल्माले आफ्नो जीवनमा संगीत, धर्म र समाजसेवामार्फत धेरै महत्वपूर्ण योगदान दिएकी भएकाले उनले राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा विभिन्न सम्मान र पुरस्कारहरू प्राप्त गरेकी छन्।
उनले सन् २०१७ मा पोल्याण्डमा “फ्रिडम अवार्ड” प्राप्त गरेकी थिइन्, जुन एटलान्टिक काउन्सिल द्वारा प्रदान गरिने एक प्रतिष्ठित अन्तर्राष्ट्रिय सम्मान हो। यो पुरस्कार उनलाई महिला र बालबालिकाको अधिकारका लागि गरेको योगदान, समाजसेवा र संगीतमार्फत विश्वमा सकारात्मक सन्देश फैलाएको कारण दिइएको थियो।
त्यसैगरी, नेपाल सरकारले पनि उनको समाजसेवा र मानवीय योगदानको कदर गर्दै “सुप्रबल जनसेवाश्री” जस्तो महत्वपूर्ण राष्ट्रिय सम्मान प्रदान गरेको छ। यो सम्मान नेपालका उत्कृष्ट समाजसेवी व्यक्तिहरूलाई दिइने उच्च स्तरको पुरस्कार हो।उनलाई सन् २०१४ देखि युनिसेफ नेपालको लागि राष्ट्रिय सद्भावना दूत पनि नियुक्त गरिएको छ। यस पदमार्फत उनले बालअधिकार, शिक्षा र महिला सशक्तिकरणका क्षेत्रमा काम गर्दै अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा नेपालको प्रतिनिधित्व गरिरहेकी छन्।यसका अतिरिक्त, उनको जीवन र योगदानलाई लिएर बनेको “आनी छोइङ डोल्मा: मिसन इम्पोसिबल” नामक वृत्तचित्रले पनि अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा पुरस्कारहरू जितेको छ, जसले उनको प्रभाव र लोकप्रियतालाई अझ बलियो बनाएको छ।यसरी, आनी छोइङ डोल्माले पाएका सम्मानहरू केवल व्यक्तिगत उपलब्धि मात्र नभई उनले गरेको समाजसेवा, मानवता र आध्यात्मिक योगदानको अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता पनि हुन्।
०००
