डा. हरिकुमार श्रेष्ठ ‘शिखर’, काठमाडौं
म जन्मँदै
कोदेको उपमा बोकेर
धरतीमा पहिलो पाइला टेकेँ–
कोदेकै घरभित्र ।
त्यसैले
मेरो पुर्ख्यौली पनि कोदे,
म जन्मजातै कोदे–
मेरो रङ कोदे,
काम कोदे,
खाना पनि कोदे ।
म आकाशसँग
हाँस्दै उभिएको डाँडामा
बाख्रा चराउँदै,
कोदोसँगै खेल्दै हुर्किएँ–
बारीका सुन्दर गरा–गरामा
हरियाली डिल र कान्लामा ।
स्कूले जीवनमा
‘कोदे’ बनाए मलाई
प्यारले जिस्किँदा होस्
वा हेपेर जिस्काउँदा,
मैले त्यही शब्दलाई
मेरो पहिचान ठानेँ,
कोदे हुनुको गौरव मानेँ ।
म सानो छँदा,
अज्ञानताको राज थियो–
कसैका लागि रमाइलो पात्र कोदो,
कसैका लागि हेयको वस्तु ।
बुझेनन् धेरैले कोदोलाई,
तर भोको पेटले बुझ्थ्यो
मेलापात, गोठाला र घर–आगनमा
कोदोको महिमा–
खुकुरीको चोट अचानोलाई थाहा भएझैँ ।
मैले कलेजमा
कोदो पढेँ र बुझेँ–
ज्ञान, विज्ञान र साहस रूपमा
तराईदेखि हिमाली काखसम्म,
आँगन–आँगन र खेत–बारीमा
नेपाली पहिचान बोकेर
मुस्कुराइरहेको जनहितकारी अन्न रहेछ ।
कहिले बन्छ
ढेँडो, फाँडो र रोटी,
कहिले चल्छ
छ्याङ, तोम्वा र रक्सी,
कहिले
पशुपन्छीको दाना र घाँस,
कहिले
बिरुवाको मल्चिङ र सास ।
बोकेर
भोक र श्रमसँग जुध्ने साहस,
शरीर थाम्ने तागत
माटोको उपहार अमृत–
शताब्दीको भोक बुझ्ने
स्वस्थ शरीरका लागि
प्रकृतिको
मौन औषधीय वरदान ।
आज
कोदो मगमग छ पाँचतारे होटलमा,
धनाढ्यको इज्जत र स्वादमा
तर मेरो पूजापाठमा चल्ने
तीनपाने रक्सी–
हाम्रा परम्परागत सिप
र मौलिक संस्कृतिमाथि
बुठ र डन्डा बजारिँदै
हेपिँदै, मिचिँदै र पेलिँदै
अवमूल्यन र घृणा हुँदै छ
विदेशी प्रभावमा ।
विश्वले
आफ्नो पहिचान बनाइरहेको छ
आफ्नो मौलिक वस्तु र संस्कृतिलाई
पेटेन्ट अधिकारले सिँगादै ।
तर नेपालले गुमाइरहेछ
कैयौँ मौलिक अधिकार
अझै यस्तै परिस्थिति रहिरहे,
नेवारी संस्कृतिको अमूल्य निधि
तीनपाने रक्सीको पहिचान पनि
नगुम्ला भन्न सकिन्न ।
त्यसैले,
रोकौँ सोमरसको आयात,
बढाऔँ कोदो खेती,
खोलौँ तीनपानेको बजार,
जगेर्ना गर्न
हाम्रा मौलिक पहिचान र संस्कृति ।
000
