Category: गद्य विविध

रामप्रसाद पन्त   पृथ्वीनारायण शाहले चन्द्रागिरिबाट काठमाडौँ उपत्यका हेरे । जुन आँखाले हेरे, जसरी हेरे र कल्पना गरे, गरेको कल्पनालाई खाली कल्पनामै राखेनन् । एउटा अठोट गरे । अठोट पूरा गर्न उनले ज्यानको बाजी लगाए र अन्तत: सफल पनि भए । यो साढे दुई सय वर्षअघिको कुरा । पश्चिमाञ्चल विकास मञ्चले पनि पश्चिमाञ्चल हेर्न थालेको […]

विश्व शाक्य, पोखरा   बिहानैदेखि पानी परिरहेको छ । एकछिन विदो भएझैं हुन्छ फेरि झ्वार्र पर्छ । दिनभरि नै यस्तै होलाजस्तो छ । दुकानमा खासै काम पनि छैन । आजभोलि झरी नहूदा त काम हुँदैन, झन् झरीको बेला के काम हुनु ? बिर्खमान दुकानमा त्यत्तिकै बसिरहेका थिए । हर्कबहादुर छाता बन्द गरेर दुकानमा पस्दै भने– […]

नीलकमल आज जीवनको नवौँ दशकमा हिँडिरहेका राजनीतिज्ञ तथा सामाजिक अभियन्ता भगवतीदास श्रेष्ठ सम्झिन्छन् —भारतको शिलाङमा आजभन्दा सात दशकअघि “धुरुधुरु नरोऊ आमा, तिम्रो आँसु पुछेर छाडौँला….” जस्ता देशभक्तिपूर्ण लोकभाकाहरू उराल्दै हिँडेका एउटा कवि र जनगायकका पछाडि आफू ताली बजाउँदै हिँडेको । शिलाङ तथा आसामका विभिन्न भागमा कविता तथा गीतहरू प्रस्तुत गर्दै हिँडेका ती कविलाई आसामका चर्चित […]

भानुभक्त खनाल, गरामनी, झापा प्रजातन्त्र स्थापनापछि पनि रहेका अनेकौं वेथिति र विकृतिहरूका विरुद्ध भएका विभिन्न आन्दोलनहरूबाट विद्यार्थीमा परेको प्रभाव र समाजमा त्यसले ल्याएको सामाजिक, आर्थिक, राजनीतिक परिवर्तनलाई यस कृतिले समेटेको छ । साथै मानव मनमा रहने मनोविज्ञानको फ्रायडीय पक्ष पनि मज्जाले उघारिएको छ । सामाजिक तथा मनोवैज्ञानिक धरातलमा लेखिएको यो उपन्यासले पूर्वको तेह्रथुमबाट सुरु भएर […]

धीरेन्द्र प्रेमर्षि साहित्यमा थोरै मात्र गहिरो अभिरुचि राख्ने मानिसले पनि विद्यापतिको नाम पढेको-सुनेको हुनुपर्दछ । यिनी मैथिली कविका रूपमा विख्यात छन् । अनेकौँ शास्त्रीय ग्रन्थका रचयितासमेत रहेका चौधौँ शताब्दीका यी स्रष्टाको कवि व्यक्तित्व सबैभन्दा मुखर र प्रखर रहेको छ । विद्यापतिको कवित्वशक्तिकै कारण यिनको नामअगाडि महाकवि, कविकोकिल, कविशेखर, कविकण्ठहार, अभिनव जयदेव आदि विशेषणहरू जोडिने गरेका […]

प्रमोद प्रधान   अलमलमा छु यतिखेर । कसरी र कहाँबाट सुरु गरौँ ? समकालीन र नजिकका मित्रसमेत रहेका स्रष्टाबारे लेख्न अलि गाह्रो पनि छ । समकालीन स्रष्टासँग एक प्रकारको नदेखिने किसिमको प्रतिस्पर्धा हुन्छ, ईष्र्या पनि हुन्छ । तर अचम्म लाग्छ, हामी ३० को दशकमा साहित्यमा प्रवेश गरेर निरन्तर लागिरहने स्रष्टाहरूबिच न त प्रतिस्पर्धा छ, न […]

– कृष्ण प्रधान, भारत महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाले ‘प्रभुजी! मलाई भेँड़ो बनाऊ’ निबन्धको देखासिकी, आह्रिस, डाह गर्दै मैले पनि प्रभुजीलाई नगोहारी धरै पाइऩँ…र उजूरसहित निवेदन गरिहाले, ‘प्रभुजी! मलाई धुपौरे बनाऊ’ लुखास्त…अरुले जेसुकै भनुन् देखैजाला।  तर मैले एउटा कुरा आजसम्म बुझेको छैन निबन्धकार देवकोटाले उपरोक्त शीर्षकको निबन्धमा ‘प्रभुजी! मलाई बाघ बनाऊ’ वा ‘प्रभुजी! मलाई नेता बनाऊ’ भनी […]

नारायण अधिकारी, रिचमण्ड भर्जिनिया, अमेरिका   गार्गी भारतवर्षकी एक विशिष्ट विदुषी थिइन् । उनको जन्म र पितामाताको बारेमा खास तथ्य नभए पनि उनको नाम वाचक्नवी थियो भन्ने पनि मानिएको छ । गार्गीसँग जोडिएको यो दोस्रो नाम वाचक्नवीका बारेमा विरोधाभाष देखिन्छ । उनी वाचनकलामा निपुण भएकीले वाचक्नवी भनिएको हो वा उनका पिताको थर वाचक्नवी भएकोले वाचक्नवी […]

कृष्ण प्रधान, भारत    आउनोस् श्रोताहरू तपाईलाई म एकक्षण फुटबल मैदानमा लान्छु । देख्नुभो होइन । अब केही बेरमै यहाँ फुटबल म्याच शुरु हुनेछ। देख्नुभो हजूररु हेर्नोस् ता भित्ताभरि टाउकै-टाउको। फुटबल म्याच हेर्न बऱ्याम मानिसहरू । ग्वारग्वारती आइरहेछन् । लु सुन्नुहोस् । पारी भित्ताबाट आएका आवाजहरू- किप्पर कस्तो ?- चुम्बकजस्तो । ब्याक कस्तो ?- भित्ताजस्तो […]

डा.दामोदर पुडासैनी किशोर अनिश्चय छ र पो आनन्द बन्छ जिन्दगी । लाङ्दुक, तिमी र म उस्तै उस्तै रुपमा ब्युँझियौं सखारै । पाँडको एक खण्डमा हामी चार भाइ लहरै सुतेका थियौं, अर्को खण्डमा दुई बहिनीहरु चरा जसरी चाँईंचाँईं चुँईंचुँर्इं गरिरहेथे । तिमी रातभरिको पानीले नुहाएर ताजा र जोशिली बनेकी थियौ । म अघिल्लो दिनको थकाई तिमीलाई […]