गोविन्द बहादुर कुँवर
यतिखेर सुरेश शाही र इब्सन सञ्यालको देउडा ´गीत चल गोविन्दे हिट भएको छ । गीत सुदूर पश्चिममा मात्र हैन सबै क्षेत्रमा भाइरल भएको छ । गीत मीठो छ, सुनि रहुँ लाग्ने ! मलाई पनि मन पर्ने गीत हो । इब्सन मलाई मन पर्ने कलाकार हुन्, उनका गीत सुन्दै आएको छु । सुरेश शाही पुरानै कलाकार रहेछन्, तर मैले उनलाई चिनेको यही गीतबाट हो ।
तर मेरा केही गुनासो छ, यो गीतको सम्बन्धमा ।
– यो गीत सुन्दै गर्दा ´गोविन्द नाम गरेका व्यक्तिहरूलाई कस्तो लाग्दो हो ?
– कल्पना गरौँ एउटा ठूलो परिवार होला । त्यो घरको मुली मान्छेको नाम गोविन्द होला । अनि त्यो गीत परिवारमा लाउड स्पिकरमा बजाएर सुन्दा के त्यहाँको वातावरण सहज होला ? परिवारका सदस्यहरू त्यो गीत सुनेर आनन्दित होलान् !
– कलाकारले किन आफ्नो नाममा एकार लगाएर गीत बनाउँदैनन् र अरुको नाममा एकार प्रयोग गर्छन् ?
– आफ्नै नाम राखे पनि त्यो उसको मात्र हुन्न अरु हजारौँको हुन्छ !
– एक दुई दशक अगाडि एउटा गीत चर्चित थियो, त्यसमा चर्को र रुखो स्वरमा ´मुकुन्दे` नाम शब्द उच्चारण हुन्थ्यो ? के त्यो गीतबाट मुकुन्द नाम गरेका व्यक्तिहरू खुसी भए होलान् ?
यस्ता अरू पनि कति गीत बने होलान्, चले होलान् ? तर ती कलाकारले पनि आफ्नो नाम राखेनन्, अरूकै राखे । यस्तो किन हुन्छ ?
– साहित्यमा निम्न स्तरका पात्रहरूलाई प्राय: एकार लगाएर लेख्ने गरिन्छ ।
– त्यस्तै बाल पात्रहरूलाई पनि एकार लगाउने र अझ शरीरको बनोटको आधारमा नामकरण गर्ने गरिन्छ । के यो ठिक हो ?
हरेक मान्छेलाई उसको नाम प्यारो हुन्छ । त्यो उसको पहिचान हो, परिचय हो, अस्तित्व हो । आफ्नो नाम बिगारेर लेखेको होस्, बोलेको होस् वा गाएको होस् त्यो प्रिय लाग्दैन ।
बच्चाहरुले सानोमा पचाए पनि बुझ्ने भएसी आफूलाई हेपिएको ठान्छन् ।
कोही ठूलो हुनु, धनी हुनु, शक्तिशाली हुनु, कमजोर हुन, गरिब हुनु, कथित उच्च जातको हुनु, कथित तल्लो जातको हुनुसँग नामको के सम्बन्ध छ र ? त्यस्तै सज्जन हुनु, भलाद्मी हुनु, चोर हुनु, फटाहा हुनुसँग पनि नामको के सरोकार छर ? कर्म मान्छेले गर्ने हो, नामले हैन ।
एक फेर नेपाल बाल-साहित्य समाजको सम्मेलन भएको थियो, बेसीशहरमा । मैले र मित्र विजयराज न्यौपानेले एउटा कार्यपत्र प्रस्तुत गरेका थियौँ र भनेका थियौँ, ´बाल साहित्यमा बालबालिकालाई सम्मान जनक नाम दिइनु पर्छ, उनीहरूलाई हेपेर नामकरण गरिनुहुन्न ।` तर त्यसमा काठमाडौंबाट आएका केही साहित्यकारहरूले असहमति जनाएका थिए ।
एक जना वरिष्ठ लघु कथाकार एवम् एउटा अनलाइन लघु कथा कि सञ्चालिकाको कथामा मैले टिप्पणी गर्दै नोकर भन्दैमा उसको नाममा एकार लगाउनुपर्छ र भन्दा उनले चर्को प्रतिवाद गरेकी थिइन् । त्यस्तो विवाद अरूहरूसँग प्राय: भैरहन्छ ।
मलाई जानकारी भएसम्म रामायण र महाभारतमा पनि जतिसुकै नकारात्मक चरित्रका पात्रलाई पनि तिनको नाममा ऐकार लगाएको पाइन्न ।
कतिलाई निम्न स्तरका पात्रहरूलाई एकार लगाउँदा यथार्थ परक हुन्छ भन्ने भ्रम पनि पाइन्छ । एक जना चर्चित नवोदित उपन्यासकारलाई यो प्रसङ्ग कोट्याउँदा यसै भने ।
नेपाली साहित्य र कलाको क्षेत्रमा पुरुषको नाममा एकार लगाउने र महिलाको नाममा ईकार लगाउने प्रचलन कहिलेसम्म रहला ?
000
कथाकार परिचयः कवि गोविन्द बहादुर कुँवर सुन्दरबजार-८ भोटेओडार, लमजुङ्गलाई कर्मभूमि बनाएर साहित्य सिर्जनामा रहेका छन् । उनको पहिलो रचना “मेरो देश” कविता सिपाही पत्रिकामा विसं २०२७ मा प्रकाशित भएको थियो । उनका प्रकाशित कृतिहरुमा १.समयका पदचापहरु (२०४७), मौन आवाजहरु (२०४८) तथा गुमनाम जिन्दगी (२०७८) कविता सङ्ग्रह, कथाजस्ता कथाहरु ( २०७५), मलाई उत्तर थाहा छ (२०७८) तथा निमिका (२०७८० कथा सङ्ग्रह,भोटेचौरको कथा (२०७५)जीवन कथा, देब्रेकुना (२०७८) तथा टेबलगफ (२०७८) निबन्ध सङ्ग्रह एवम् तातेताते (२०५८) तथा रमाइलो दशैँ (२०७९) वाल साहित्यका पुस्तकहरू प्रकाशित छन् ।
